Doopsgezind Kerkje

Kerken worden tegenwoordig vaker afgebroken of herbestemd dan nieuw gebouwd. Desondanks staat er midden in de bossen in het conferentiecentrum Mennorode; een nieuw, klein, duurzaam pareltje van hout en glas.

Concept
Mennorode had weliswaar al een kerk, maar die had zijn functie als bezinningsruimte zoetjesaan verloren. Daarnaast werd de kerk steeds vaker gebruikt voor conferenties. ‘Dat de nieuwe ruimte puur zou worden, één met prachtige omgeving, dat wist ik vanaf het begin', zegt Hugo de Clercq. ‘De enige randvoorwaarden waren de plaats, een indicatie van de omvang en het uitdrukkelijke verzoek het zeer duurzaam te maken. Omdat dit kerkje in de doopsgezinde traditie moest passen waarin ik zelf ben opgegroeid, wist ik dat de aanhangers honderden jaren geleden in het geheim samenkwamen in schuilkerken, kleine houten schuren. Dat werd mijn uitgangspunt.'

Passieve zonne-energie
‘Hout is het meest natuurlijke, warm aandoende materiaal dat ik kan bedenken - en het is CO2-neutraal. Om de relatie met de omgeving sterker te maken, heeft De Clercq ervoor gekozen de achtergevel zo veel mogelijk open te houden en daar de beglazing te concentreren. Daarmee profiteert het interieur in de herfst, winter en lente van passieve zonne-energie. Wat dan nog aan verwarming nodig is, komt van duurzame bronnen.'

Plattegrond
Basis voor het uit één ruimte bestaande ontwerp (7 meter hoog en 17 meter diep) vormt de oude doopsgezinde schuurkerk. Een schuilkerk gevestigd in een gebouw dat er van buiten uitziet als een schuur. Maar die ook van binnen soberheid uitstraalt. De eenvoudige ontmoetingsruimten - opgericht vanaf de 16de eeuw - hadden een zo puur mogelijke inrichting, zonder afleiding en ornamentatie. FARO architecten vertaalde dit gebedsgebouw naar de huidige tijd. Stak de schuurkerk in een modern jasje. Dat is gerealiseerd door een verbreding in de plattegrond aan te brengen, zodat de entree overgaat in een ruime kerkzaal met glazen achterpui. "De kerk waaiert aan de westkant als het ware uit. Van 7 meter op zijn smalst naar 11 meter op het breedste gedeelte. Een knik in het dak- en gevelvlak vormt de overgang."

Spantconstructie
Het gebedshuis op het terrein van Mennorode Conferentiecentrum is - geheel volgens de doopsgezinde traditie - duurzaam gebouwd. Hiervoor zijn verschillende soorten FSC-hout ingezet, 100 procent duurzaam geproduceerd. De 18 spanten zijn van gelamineerd Europees vuren. Deze elementen van 120 bij 300 mm staan op een h.o.h.- afstand van circa 1 meter, hebben dezelfde dimensionering (de afmeting van de grootste overspanning) en blijven in het zicht. Ze zijn met spantvoeten verankerd aan de fundering. Om ook die zoveel mogelijk CO2-neutraal te realiseren, is betongranulaat aan het beton toegevoegd.

Afwerking
De buitenkant van de kerk, zowel dak als gevel, is bedekt met shingles van Frans acaciahout. Tussen de bedekking en de spanten zitten - naast een waterkerende dampopen folie - op maat gemaakte houten doosconstructies met Isovlas dekens. Tweedehands vuren vloerdelen vormen de binnenwandafwerking. Horizontaal op elkaar gestapeld in de ruimte tussen de spanten en de isolatiedozen. De bevestiging valt precies achter de spanten en is dus onzichtbaar. Circa 2 cm brede spleten tussen de houten delen moeten plaatselijk de akoestiek verbeteren. De duurzaamheidseis is ook doorgevoerd in de installaties. Met een systeem van warmte-koudeopslag gaat Mennorode op den duur zelf de benodigde energie leveren. Te openen ramen gecombineerd met mechanische ventilatie zorgen voor de toevoer van frisse lucht.

FARO Architecten

In ons Alledaags Utopia staat de mens centraal. Voor wie doe je het eigenlijk? En, gelukkig steeds vaker, mét wie? We bouwen altijd in een omgeving en altijd in samenhang met de maatschappij die ons omringt. We bouwen met stadsbewoners, voor kinderen, in dorpen, langs het water of in het bos. We zoeken draagvlak, de resultaten van ons werk zijn immers voor iedereen. Geen icoon voor een enkeling, liever voor velen iets goeds: bruikbaar, prettig, toegankelijk en begrijpelijk. Onderweg zoeken we naar wegen om ons werk nog duurzamer te maken, in de brede zin van het woord: zuiniger, mooier, flexibeler, beter, sterker, groener, schoner… we onderzoeken het nieuwe, we koesteren de waarde van eenvoud, we willen de middelen beheersen. Wat we maken moet hun gebruikers goed passen. Soms licht en luchtig, dan weer stevig en robuust. We kiezen de stijl die past. Er zit altijd iets in van onszelf maar het is niet eenduidig en laat een ieder de keus hoe het te lezen. En, neem een gebouw niet al te serieus, een gebouw is geen theorie, een relativerende knipoog of een beetje humor doet een mens goed. Want door het alledaagse beter te maken, willen wij bijdragen aan het levensgeluk van mensen. Oftewel ‘als je niet voor mensen bouwt voor wie dan wel?’